|
|
YOU ARE HERE > > Publications |
ANG PINAGBUTING PAMAMARAAN NG PAG-AALAGA NG MANOK |
| Ang
pag-aalaga ng katutubong manok o native chicken ay karaniwang
ginagawa ng ating mga mamamayan lalong-lalo na ng mga magsasaka.
Ang katutubong manok na inaalagaan sa bakuran ay kadalasang iilan
lamang o kaya'y maaaring umaabot sa dalawang dosenang inahin
para sa produksyon ng itlog o maaari ring mag-alaga ng ilan para
sa karne, para pamalit (o barter), o pang-benta na makakatulong
sa mga gugulin sa bahay. |
| Dahil
sa kahalagahanng ginagampanan ng pag-aalaga ng manok sa ating
ekonomiya at sa kalusugan, ito ay pinabubuti at binibigyang pansin
ngayon ng ating pamahalaan |
| Ang
ating katutubong manok ay hindi maituturing na isang "breed"
o lahi dahil ito ay walang tiyak na kulay o pagkakaayos ng balahibo
at hugis ng katawan. Ang ating native chicken ay maaaring magkakaiba-iba
an gang anyo sang-ayon sa lugar na pinagmulan nito. Halimbawa,
ang mga native na nakikita sa Cebu ay mapapansing may malapad
na dibdib, malaman, malapad ang balikat, at kapansin-pansing
lakas ng pakpak. Ang balahibo nito ay masinsin kaya't ang timbang
nito ay higit na mabigat kaysa kung ang laki lamang ang pagbabatayan.
Ang native ng Cebu ay karaniwang kulay itim. Ang mga ito ay malalakas
at hindi madaling dapuan ng sakit at karaniwang mailap. |
| Ang
Mga Uri ng Katutubong Manok Ayon sa Kulay at Anyo ng Balahibo |
1.Dalusapi
at Mayahin - Ang kulay ng manok na ito ay mamula-mulang kape
na maihintulad sa labuyo. Ang binti ng dalusapi
ay dilaw o puti samantalang ang sa mayahin ay itim o abuhin.
2.Talisayin - Ang balahibo ng manok na ito ay mangasul-ngasul
na berde na may halong kulay pilak. Ang binti
nito ay dilaw, puti, itim o abuhin.
3.Bulik - Ito ay may balahibong salitan ang kulay: itim,
abo at puti, at kung minsan ay may salit ding mamula-mulang
kape. Ang binti nito ay dilaw, abuhin o puti.
4.Puti - Ang katawan ng manok na ito ay purong puti. Ang
binti ay maaaring dilaw, puti o abuhin.
5.Abuhin - Ang manok na ito ay kulay abo kaya nataguriang
abuhin.
6.Lasak - Ito ay uri na may batik-batik na puti sa katawang
kulay kape a abuhin.
7.Itim - ito ay purong itim at ang binti ay itim o dilaw. |
| Ang
mga katutubong manok sa Pilipinasay maaaring mapalaki sa payak
o simpleng pamamaraan. Ang mga ito ay hinahayaang alpas sa lupa
at sa mga puno humahapon kung gabi. Hindi nila kailangan ang
masusing pansin dahil ang mga ito ay mahuhusay mangalap ng pagkain
sa bakuran. Ang ibang magsasaka naman ay nagbibigay ng mga pagkaing
karaniwan sa lugar tulad ng darak, tahup, paly at mais, at paminsan-minsan,
ng ginadgad o tinadtad na niyog. |
| Kung
ahahambing natin an gating native chicken sa ibang inangkat na
lahi ng manok tulad ng "White Leghorn", "White
Cornish", at "New Hampshire", ang native chicken
ay masasabing mababang uri sa tema ng produksyon ng itlog at
gayon na rin sa laman. |
| PAMAMARAAN
UPANG MAPAGBUTI ANG PERFOMANCE NG KATUTUBONG MANOK |
| Pagpili
ng Magagandang Inahinin |
Mga
gabay:
1. Maraming mangitlog;
2. Maagap mangitlog (5 buwan);
3. May mga katangiang: |
a.
malaki, mapula at madulas ang palong;
b.
mamuti-muti o maputla ang paligid ng mata at tuka;
c.
malambot at makinis ang lambi;
d.
malaki, tabas-itlog, mamasa-masa at mamuti-muti ang puwit;
e.
malambot at malayo ang agwat ng sipit-sipitan.
f.
Malusaog, maliksi at magandang pangangatawan;
g.
Malapad ang likod, malalim at mahabang katawan, katamtamang haba
ng leeg at binti;
h.
Malaking butsi, tuwid at mahabang tuka;
i.
Malamanh dibdib;
j.
Tuwid na buto sa dibdib;
k.
Malambot na tiyan; at
l.
Malabulak na balahiba nito. |
4. Unang
lumalabas ng bahay-manok at huling humahapon;
5. Pudpod ang mga kuko na nagpapakitang ito ay aktibo at
malihsi;
6. Matagal ding magpalit ng balahibo; at
7. Sa mga manok na dilaw ang tuka at paa, mapapansin na
ang mga ito ay halos kupas o puti na. |
| Pagpili
ng Magandang Tandang |
Mga
gabay;
1. Malausog, maliksi;
2. Anak ng inahin at tandang na malusog at may mataas na
produksyon;
3. May mataas na produksyon din ang mga kapatid na babae;
4. Bata, aktibo, maganda ang pangangatawan at nagtatalaglay
ng mag katangiang likas sa lahi nito;
5. Karaniwang ang 7 buwang gulang na tandang ay maaari nang
gamitin sa pagpapalahi. Ang palong nito ay
mapula at malaki na. |
| Ang
mga uri ng inangkat na manok at nang sa gayon ay maitaas din
ang produksyon nito ay ang "White Leghorn", "White
Cornish", "New Hampshire" at maging ang "commercial
broiler". Nagamit na rin ang "Black Orpington"
At ang "Cantonese" sa pagpapalahi ng katutubong manok.
Sa ginawang pag-aaral noong 1993-1995 ukol sa pinagbuting pamamaraan
sa pag-aalaga ng native na manok sa ilalim ng niyugan, napatunayan
na magandang gumamit ng tandang na "Black Australorp". |
| Upang
maitaas ang uri ngmga anak, ang mga inahing native na manok ay
maaring palahian sa isang purong tandang tulad nga ng Black Australorp.
Ang bilang ay 7-10 babae bawat isang tandang. Ang higit sa isang
tandang ay magdudulot ng pagkakagulo at pag-aaway. Naagawan din
ng p[agkain ang mga inahin na magagamit nila upang mangitlog
ng marami. |
| Apat
na buwan mula unang pangingitlog, palahian ang mga napiling inahinin.
Pagsamahin ang mga napiling babaeng manok at napiling tandang.
Magpalipas ng isang lingo upang sila ay masanay na magkasama.
Inaasahang matapos ang panahong ito, mangingitlog na ang mga
inahin ng "fertile eggs" o itlog na may semilya. |
| Upang
mahikayat na mangitlog nang marami, nililikom ang mga itlog araw-araw.
Sa ganitong paraan din, maiiwasan na marumihan ang mga itlog
sa pamamagitan ng mga paa, balahibo at ipot na naiiwan sa pugad
at naiiwasan ang pagkabulok. Ang mga ito ay pinapunasan ng tuyong
basahan o damit at iniipon sa isang malinis na lalagyan. Kung
may refrigerator sa lugar, ang mga itlog ay isa-isang binabalot
ng papel o lumang diyaryo at inilalagay sa vegetable compartment.
Ang mga itlog na napili upang palimliman ay pinupunasanng mabuti
ng tuyong basahan o hinahayaang nakalantad sa hangin upang matuyo,
pagkatapos ay inilalagay sa pugad o incubator. |
| Pagpipili
ng mga Palimlimang Itlog |
| Ang
maingat na pagpili ng itlog na palilimliman ay napakanalaga dahilan
sa isa itong bagay na magpapasya kung onong uri ng sisiw ang
mapipisa. Kung maganda ang palilimliman itlog, maganda rin ang
mga sisiw na mapipisa. |
| Panatilihing
malinis ang pugad. Pagkaitlog na pagkaitlog, kunin at suriin
kaagad ang mga itlog. Alisin ang mga itlog na may basag, kasing
bilog ng bola, hindi pantay ang hipo ng balat at pareho ang hugis
ng dalawang dulo. Palimliman lamang ang mga itlog na tama ang
laki, walang basag at may tamang anyo. |
| Isulat
ang petsa sa itlog upang malaman ang gulang nito saka itabi.
Tiyaking hindi hihigit sa 12 araw ang itlog sa taguan. |
| Isa
sa katangian ng katutubong manok, na nkapagpapababa ng produksyon
ay ang likas nitong maglimlim. Ito ay ugali ng manok na yumupyop
sa itlog hanggang ito ay mapisa. Isaayos ang paglimlim sa pamamagitan
ng sumusunog: |
1. Pumili
ng inahin na handa nang lumimlim. Ito ay tumitigil sa sa pangingitlog.
2. Maglagay lamang ng 10-12 itlog sa isang pugad.
3. /ang dami ng itlog na pililimliman ay ayon sa laki ng
inahin na lilimlim.
4. Kung magpapapisa nang maramihan, maaring gumamit ng artipisyal
na papisaan o incubator. |
Kung
labis ang dami ng inahin na maaring lumimlim, alisin ang likas
na paglimlim ng iba at nang sa gayon ay makabalik na sila sa
pangingitlog kaagad.
Ang mga paraan: |
1. Ikulong
ang hiwalay ang inahin sa loob ng 5 araw sa lugar na maliwanag
at mahangin. Huwag lalagyan ng pugad ang kulungan
at lakihan ang puwang ng sahig upang maalis ang kagustuhan nitong
umupo.
2 .Ilubog ang katawan ng inahin sa tubig sa loob ng 5 minuto
bago ito alpasan sa pangkat ng mga manok. Lagyan
din ng asin ang puwit ng manok matapos paliguan. Wala na ang
paglimlim pagkatapos ng tatlong araw. |
| Ang
pagkalinga sa bagong pisang sisiw ay napakahalaga. Ang pinakamaselang
panahon sa kanilang buhay ay mula isang araw hanggang sa isang
buwan. Ito ay yugto na marami ang namamatay. Kailangan ng mga
sisiw ang pangangalaga ng inahin, upang maiiwas sila sa masamang
panahon, maipagtanggol sa ibang hayop at makatulong sa paghahanap
ng pagkain. Hindi rin lahat ng inahing manok ay mabuting mangalaga
ng sisiw at upang mapadali ang muling pangingitlog ng inahin,
mabuti na iwalay kaagad ang mga sisiw at ilipat sa brooder house. |
| Palakihan
ng mga Sisiw (Brooder House) |
| Ito
ay isang kulungan ng mga sisiw mula pagkapisa hanggang sa gulang
na maaari na silang mabuhay nang walang dagdag na init. Dito
pinangangalagaan ang mga sisiw laban sa ulan, malakas na hangin,
pabago-bagong panahon at mag hayop na maaaring makapinsala sa
kanila. Dito pinaparisan ng tao ang uri ng pangangalaga ng inahing
manok sa kanyang mga sisiw. |
| Ang
brooder house ay kailangang maluwang at at madaling l;inisin.
Ito ay maaaring gawa sa kawayan, coco lumber, nipa, kogon, sawali,
yantok at iba pang materyales na karaniwan sa lugar. Maari ring
ito ay gawa sa kahoy, yero at chiken wire. |
| Ang
brooder house ay katamtaman ang laki, isang metro ang
kuwadrado (1 sq meter) bawat 35-36 na sisiw hanggang ang sisiw
ay 3-4 na lingo ang gulang. Ito ay maaaring ilagay sa silong
ng bahay o lugar na maginhawa para sa mga sisiw. |
| Kinakailangang
may tamang init sa loob ng brooder house sa panahong hiwalay
ang mga sisiw sa inahin. Maaaring gumamit ng mga sumusunod: |
1. Ilawang
gaas na may bakod (guard) na alambre pang huwag mapaso ang mga
sisiw. Ilagay sa patungang matatag upang
hindi ito matumba.
2. Ang isang bombilyang 25-watt ay sapat na para sa 30 bagong
pisang sisiw. |
| Paghahanda
ng Brooder House |
| Isang
lingo bago lagyan ng mga sisiw, linisin ay ayusin ang brooder
house. Lagyan ng kurtina o tabing ang kulungan upang hindi mapasok
ng lamig at hangin. Isang araw bago ilagay ang mga sisiw, tiyakin
na ang brooder house ay magkakaroon ng tamang init para sa mga
sisiw. Latagan din ng papel o mga lumang pahayagan ang sahig
ng kulungan upang makulong ang init. Ang mga papel na ito, na
kadalasan ay 5 o higit pang pahinang magkapatong ay maaari ring
patukaan ng mga sisiw hanggang sa ika-5 araw. Kung malaki ang
brooder house, maglagay ng pinakabakod upang ang mga sisiw ay
huwag mawala o maligaw at hindi matagpuan ang mainit na lugar.
Tiyaking mayroong tubig at patuka na madaling matagpuan ng mga
sisiw. Mabuti na makatuka at makainom kaagad sila pagkalipat
sa brooder house. |
| Pagtantya
ng Tamang Init sa Loob ng Brooder House |
| Ang
pagtantya ng init sa loob ng brooder house ay sa pamamagitan
ng sumusunod: |
1. Tama
ang init sa loob ng kulungan kung ang mga sisiw ay nakakalat;
2 .Labis ang init na nanggagaling sa loob kung hinahapo,
ibinubuka ang tuka at mga pakpak ng mga sisiw at
lumalayo sila sa pinagmumulan ng init.
3. Malamig sa loob ng kulungan kung ang mga sisiw ay nag-iingay
at nagtitipon-tipon sa pinagmumulan ng
init. |
| Kung
tag-init, maaaring sa gabi na lamang mag-ilaw pagkalipas ng isang
lingo. Kapag napuna na labis sa naiinitan ang mga sisiw, ilayo
ang bombilya o kaya ay palitan ng higit na mababa ang bigay na
init at kung ilawang gaas naman iklian ang mitsa nito. Maaari
ring ibaba ang tabing na kurtina kung malamig ang panahon at
itaas ito kung mainit. |
| Ang
pinagpatung-patong na lumang diyaryo ay isinasapin sa kulungan
3 hanggang 5 araw. Dito inilalagay ang patuka. Tinatanggal ang
ibabaw na papel araw-araw. Pagkaraan ng 3 hanggang 5 araw, alisin
ang sapin at maglagay ng mababaw na patukaan tulad ng biniyak
na kawayan, plastic, disenyong kahoy, yero o galbanisado. |
| Painuman
para sa mga Sisiw |
| Maaaring
painuman ang isang basyong lata na atinaob sa pinggan. Lagyan
ito ng butas. Tiyakin na tama lamang ang laki at pagkakalagay
ng butas para hindi mabasa ang mga sisiw. Maari ring gumamit
ng palanggana na nilagyan ng maliit na bato o bakuran ng tinilad
na kawayan. Madali itong linisin. Hindi rin umaasim ang tubig
dito. |
| Pabahay
para sa Palakihin at Inahin |
| Pagkaraan
ng isan buwan, maaari nang alisin ang mga sisiw sa brooder house.
Ang mga ito ay inililipat sa isang higit na malaking kulangan
kung saan sapat ang luwang para sa kanilang paglaki. Pinaglalaanan
din sila ng galaan o range or yard upang makahanap ng dagdag
na pagkain. |
| Ang
bahay manok na yari sa lokal na materyal tulad ng kawayan, kakawate,
coco lumber, buli o palapa ng niyog ay maaaring gawing kulungan
ng mga manok upang sila ay maayos na mabuhay, huwag mabasa ng
ulan at magkaroon ng pahingahan kung saan may sagana at sariwang
hangin at sikat ng araw. Ang mga lumang lambat ay maaari ring
gamitin na kulangan at pambakod ng lugar galaan ng manok. |
| Para
sa palakihin at inahin, maglaan ng 0.15 metro kuwadrado bawat
manok sa kulungan at 0.20 metro kuwadrado bawat manok sa lupa. |
| Bago
magsimulang mangitlog ang mga manok, maglagay ng pugad sa kulungan.
Ito ay maaaring yari sa lokal materyal. Ang mga dahon ng kakawate
o alagaw ay isinasapin sa mga pugad upang mapuksa o maiwasan
ang mga kuto ay hanip ng manok. Maglagay din ng hapunan o roosts
na kawayan, coco lumber o kakawate. Kailangan ang mga ito lalo
na sa panahon ng tag-ulan. |
| Huwag
pagsasamahin sa kulungan ang mga manok na iba't-iba ang edad
upang maiwasan ang pagtutukaan. |
| Ang
magi to ay maaari ring tulad sa mga sisiw. |
| Sisiw.
Higit na mabuti kung bibigyan muna ang mga ito ng commercial
starter feeds mukla pagkapisa hanggang sa gulang na husto na
ang kanilang katawan at balahibo. Ang 15 gramo bawat sisiw ay
inirerekomenda. Katumbas ito ng 1.5 kilo bawat 100 olo sa bawataraw.
Ang putting anay na nakakaha sa paligid ay natuklasan din na
mabuting patuka sa mga sisiw. |
| Sa
gulang na 3-4 linggo, maaari nang unti-unting palitan ang ibibigay
na patuka. Bawasan ang dami ng commercial feeds at dagdagan ang
dami ng mga karaniwang patuka. Sanayin na rin ang mga manok na
maghanap ng pagkain sa bakuran. |
| Palakihin,
Nangingitlog at Inahin. |
| Maaaring
magbigay ng karaniwang patuka tulad ng giniling na mais, darak
palyat, binlid at tahup, tiring pagkain sa kusina tulad ng kanin,
tinapay, sepal ng niyag, binatog at iba pa. maaari ring maghalo
ng alinman sa sumusunod: |
Rasyon
1 75% ng nasabing
patuka + 25% commercial feeds
Rasyon 2 30% ipa + 30% niyog + 20% mais + 20% commercial
feeds.
Ang
dami ay 30-50
gramo/ulo/araw
o 3-5 kilong
pinaghalong
sangkap sa 100
ulo/araw.
Para sa palakihain,
maaaring
itaas ang dami ng
palyat
o niyog. |
| Sa
ginawang pag-aaral, maaari ring magpatuka ng 1 bahaging dinurog
na golden kuhol: 1 bahaging ipa:1 bahaging niyog. |
| Kung
nakakulong nga mga manok, ang sariwang damo ay binibigkis at
isinasabit sa loob ng kulungan upang maging salad ng mga
manok. Ibinibigay din ang mga dahon ng gulay at hinog na bungang-kahoy
na itinatapon mula sa mga palengke. Maaari ring magtanin ng damo
tulad ng mani-manian (Arachis pintoi). Kapag lumalabas
ng kulungan, nasisiyahan ang mga manok na kumain ng damo
at kulisap. |
| Pangangalaga
sa Kalusugan ng Manok |
| Ang
sumusunod ay gabay upang maiwasan ang pagkakasakit ng mga manok: |
1. maglaan
ng malinis, tuyo at maginhawang kulungan. Linising mabuti ang
kulungan, patukaan, painuman at
iba pang gamit bago maglagay ng panibagong pangkat ng manok.
2. patukain ang mga manok ng sapat at masustansyang.
3. pagkain upang maging matibay ang mga ito laban
sa sakit.
Bakunahan
ang mga manok laban sa peste o Avian Pest at bulutong. |
|
Reproduced By:
DEPARTMENT OF AGRICULTURE
REGION IV-B
(MiMaRoPa)
|
Ang
pag- aalaga ng manok na broiler ay mainam na pagkakakitaan
ng sinuman dahil ito'y madaling alagaan at maaring maipagbili
agad sa loob ng 6 hanggang 7 linggo lamang.
Para sa mahusay na pamamaraan ng pag- aalaga ng manok na broiler, sundin
ang mga wastong paraan ng mabuting lahi, pamamahala at pagpapakain, paggawa
ng kulungan, at pangangalaga laban sa sakit, peste, at parasito
na tinatalakay sa babasahing ito. |
| Bilihin
ang sisiw sa establisado o may pangalan papisaan ( hatchery) o
mapagkakatiwalaang tindahan. |
1. Piliin
ang malulusog, mabilis lumaki at masisiglang sisiw
2. Ang bawat sisiw ay dapat na tumimbang ng 33 gramo sa edad
na isang araw.
|
| Mga
Rekomendadong lahi ng Broiler |
Arbor Acres,
Cobb Clor Sex Broiler Chicks, Goto White Rock broiler Chicks,
Indian River Broiler Chicks, Lohman, Peterson, Piltch - Dekalb
Broliler Chicks, and Starbro 15
|
1. Piliin
ang lugar na buhaghag ang lupa, medyo nakahilig at di tinitigilan
ng tubig.
2. Mainam din ang lugar na mayroong punong makipagbibigay
lilim sa kulungan lalo na sa tag- araw. Kailangang may lagusan
ng sariwang hangin sa kulunagan upang hindi ito mag amoy umido.
3. Gumamit ng lokal at hindi mamahaling materyales sa paggawa
ng kulungan katulad ng kawayan, nipa, buho, punong
niyog at yantok.
4. Kailangang may wastong laki ang kulungan para sa
dami ng aalagaang manok upang madaling masugpo ang sakit, peste,
at parasito. Kapag masikip ang kulungan, magtutukaan ang mag
sisiw, hindi makakakain ng husto ang mahihinang sisiw.
4.1 Kinakailangang luwang na dapat ipataan
para sa bawa't sisiw: |
a. Isang araw
haggang 4 na linggong gulang na sisiw, 15 sentimetrong parisukat para
sa bawa't sisiw.
b. Apat hanggang 7 linggong gulang, 20 sentimetrong
parisukat sa bawat sisiw.
|
| 5. Pangalagaan
ang mga manok laban sa labis na lamig at init. Gawaan
ng pansamantalang kurtina (sako) bilang panangga sa malakas
na hangin at matinding sikat ng araw. |
| 6.
Mga kagamitan sa Kulungan |
6.1 Patukaan
- Maglagay ng patukaan sa loob o harap ng kulungan ayon sa uri
ng pabahay. Maaaring gumawa
ng patukaan na tabla, yero, o kawayan na biyak pahaba.
Dapat ito'y husto sa sukat at
apat na pulgadang lalim upang hindi matapunan ng anumang
pagkain na ilalagay.
6.2 Painuman - Mag- lagay ng sapat na dami ng painuman
sa kulungan. Tiyaking hindi ito nakasayad
o nakalapag sa lupa. Panatiliin itong malinis
|
| 7. Maglagay
ng ilaw sa kulungan upang mapanatili ang angkop na temperatura
para sa bawa't sisiw. Ikabit ito ng may 25 sentimetro ang
taan mula sa sahig ng kulungan ay may isang metro ang lahi kada
ilaw. |
Dami
ng sisiw Klaseng
Ilaw Bilang
ng Ilaw
25 25
watts na bombilya 1
50 50
wats na bombilya 1
100 50
watts na bombilya 3
100 lampara 3 |
| Maaaring alisin ang ilaw
pagkatapos ng apat ng linggo |
| Pagpapakain
at Pamamahala ng Manok |
| Bigyan
ng mahusay na pagkain ang mga sisiw ng mga protina, karbohaydreyts, bitamina at
mineral. Sundin ang sumusunod na dami - angkop sa 25 na
manok: |
Edad
ng Manok
Klase ng Patuka Dami
Isang linggo Chicks
Booster 1
tasa
Dalawang linggo Broiler
Starter 3
tasa
Ikatlong linggo Broiler
Starter 4.5
tasa
Ikaapat na linggo Broiler
Starter 7
tasa
Ikalimang linggo Broiler
Finisher 9
tasa
Ikaanim na linggo Broiler
Finisher 10.5
tasa
Ikapitong na linggo Broiler
Finisher 12
tasa
|
| Maaring
ipakain ng tuyo o basa nag patuka. Pakainin ng tatlo hanggang
apat na beses sa isang araw ang mga manok. |
| Pagkontrol
sa mga Parasito, Peste at Sakit |
| 1. Gawin
ang pagdidisimpekta ng kulungan at gamit sa tuwing matapos itong
linisin. Kung may lumalaganap na peste o sakit, gawing madalas
ang pagdidisimpekta. |
1.a. Kung
gagamit ng komersyal na pang -disimpekta, sundin ang tagubuilin
sa etiketa.
1.b. Maari ding gumamit ng 3 porsiyento ng solusyon ng lihiya.
Ihalo ang dalawang onsang lihiya sa 5 galong mainit na tubig.
Isaboy sa kulungan at mga gamit upang mamatay ang mga mikrobyo.
|
| 2. Kuto
sa Manok - puksain ang mga ito sa pamamagitan ng komersyal
na "sodium floride". Maari itong ipulbos sa manok
o kaya'y ihalo sa tubig at ipaligo sa mga manok. |
| 3.
Hanip sa mga Manok - Bombahin ng " carbolineum"
o pinaghalong langis, krudo at gaas ang loob ng kulungan. Ilagay
sa tubig ang tira at ipaligo sa mga manok. |
| 4. Bulate
sa Manok - purgahin ang mga manok. Gumamit ng komersyal na
gamot katulad ng Latigo FS Powder, Latigo Tablet, Loxon Premix,
Piperex Power, PPT Tablet, Ridol Powder, Robirox Concentrate
Powder, at Uvilon. Sundin ang tagubilin sa etiketa. |
| Karaniwang
Sakit ng Manok |
1. Avian Pest - Sanhi ng
malakas makahawang virus na ikinamamatay ng mga manok. Hanggang
ngayon ay wala pang natutuklasang mabisang gamot na makapagpapagaling
sa sakit na ito.
2. Pegion Fox - Malakas makahawang sakit na
kalimitang dumadapo sa mga bata pang manok. Marami ang namamatay
dito.
3. Coccidiosis - Sanhi ng mikrobyong makikita
lamang sa mikroskopyo na matatagpuan sa bituka na nagiging dahilan
ng pagkukurso ng manok na wala pang 2 buwan ang gulang.
4. Roup of Infectious coryza (sipon) - Sakit sa
baga na malakas makahawa dala ng hangin o kuntamonadong pagkain
o inumin. Ihiwalay kaagad ang mga may sakit at panatiliing malinis
ang kulungan. Bigyan sila ng " broad spectrum antibiotics"
at "sulfa preparation".
5. Fowl Cholera - malakas na makahawang sakit na pagkukurso.
Bigla ang pagkamatay ng mga manok dahil wala itong palatandaan
sa simula.
6.Avian Leuokosis - Sanhi ng virus at
kalimitang dumadayo sa mga maitluging manok lalo na sa mag
purong lahi o yaong mga galing sa ibang bansa. Namamaga ang mga
lamang- loob ng manok.
7. Botulism o Limber Neck - Pagkalason ng mga
manok dahil sa pagkain ng bulok na lamang ng patay na hayop,
bulok na gulay, at pagkaing de-lata. |
| Talaan
ng Pagbabakuna na Itinatagubilin ng Kawanihan ng Paghahayupan
(BAI) |
Avian
Pest Vaccine
( Intranasal Drop Method) - Isang
araw hanggang isang linggong gulang na sisiw.
Pegion Fox Vaccine - Isang
buwang gulang
Roup Vaccine - Dalawang
buwang gulang |
Taong
1997 ng mag- eksperimento ang A.P Inocencio (Teresa Farms) na
magparami ng malayang (free range) manok galing France. Nag -
umpisa ito sa itlog na galing sa Sasso, France at sinunod ang
kaugaliang sa pinaggalingan ng manok
Ang sasso chicken ay pinalaki sa natural na kapaligiran.
Ang manok ay malayang gumagala pagkaraan ng 21 na araw ng pagkapisa-
katulad din ng makalumang pag- aalaga natin ng ating katutubong
manok. Meron silang malinis na kahoy silungan kung saan ang tinutuka
nila ay mga damo at butil. Natural ang kanilang pagkain -
walang pagkaing galing sa hayop at isda kaya hindi mahahawaan
ng Salmonella atbp. |
| Mga
Kapakinabangan ng Sasso |
1.
Ang lahing ito ay matibay
2. Hindi magastos alagaan
3. Mabubuhay ito sa mag damo at butil na makukuha sa kapaligiran.
4. Ang silungan ay mura at madaling magagawa.
5. Ang pagpapalaki ay tulad din ng katutubong manok - malayang
pinapagala.
6. Ang sassong inahin ay magandang palahian sa piling katutubong
tandang.
7. Pinakamaganda sa lahat, ang lahing ito ay malinamnam
at malambot ang karne, na halos walang kolesterol at taba |
X44 SUSSEX
T Master T
88
X44 T77
|
|
Pamamaraan
ng Pag- aalaga |
Factory - White
Chicken |
Traditonal
Free Range |
Tulin
ng Paglaki
Patuka
Laki ng Poultry House
Density
Open air condition
Pagkatay |
Mabilis
walang standard format
walang standard format
15-25 manok per m2
wala
42 days |
mabagal
ang pag- laki ng mga lahing pili para sa lasa at kalidad ng karne
minimum 75% butil; walang animal matter
400 m2 maximum
10 manok per m2
maximum 01 sq.ft/ manok
sa damuhang labasan 6 weeks minimum 1-2 m2/manok
minimum 60-70 days |
|
| A. Paggawa
ng Kulungan at /Silungan |
| Bio
security ay kailalngan. Dahil sa ang 1 - day old na sisiw madaling
mahawaan ng bakterya, mahalagang linisin at idis-infect ang kulungan
at lahat ng kagamitan. |
Ang
pangangalaga sa bagong pisang sisiw ay mahalaga dahil ito ay
pinakamaselang yugto sa buhay ng sisiw.
Mahina pa ang mga ito at kinakailangan pa ang pangangalaga hindi
lamang ng mga inahin kundi pati na ang mga poultry raisers. At
tulad ng mga pamamaraan sa pag-aalaga ng katutubong manok, nangangailangan
din ito ng kuluban at tamang init dahil sa wala pa halos itong
balahibo na magbibigay init sa katawaan nito.
Ang tagumpay ng paglilinis o pagkukuluban ay magbibigay ng magandang
resulta sa pagpaparami ng iyong manok. |
| Dapat
pangalagaan ang mga sisiw sa sobarng init gayon din sa sobrang
lamig ng panahon |
| Tamang
Temperatura sa Paglilimlim |
| Heating by
broiler Broiler Space
Heating |
Gulang (Araw)
0-3
3-7
7-14
14-21
21-28
28-35
35-42
42-49 |
T at the edge
of
the brooder
38° C
35° C
32° C
29° C
|
T in the living
area
> 28°C
28°C
28°C
28°C
22-28°C
20-22° C
18-23° C
17-21° C |
T in the living
area
31-33°C
31-32°C
29-31°C
28-29°C
22-28°C
21-22°C
18-21°C
|
|
| Ang
pagpapakain at pagpapainom ng sasso ay tulad din sa pag-aalaga
ng katutubong manok |
| Sample
Formulas para sa Sasso Broiler Feeds |
| |
Chick Booster |
Broiler
Grower |
Yellow Corn
Soya Bean Meal
Corn Gluten Meal
Crude Coco Oil/ Molasses
Darak
Minerals
Limestone/
Tri Cal. Phosphate/Salt
Poultry Premix
Vitamin & Micro Minerals, Choline Methionine, Lysine,
etc. |
570.00
250
100
25
30
28.25
6.80 |
595.00
200
50
30
90
31.50
5.00 |
|
| Mga
Sakit at Herbal na Gamot |
| Ang
paggamit ng natural at herbal na produkto para mahadlangan at
makalunas sa sakit ay napapraktikal na solusyon na ginagawa sa
kanayunan. Ito ay mura at madaling makukuha sa mag tabing bako: |
| 1.
Sili (Capsicum Frustescens) |
- gamot
sa "resperatory problem"
- pampagana lalo na sa "heart desease"
- gamot sa bulate "dewormer"
|
| 2. Oregano
(Plectrannthus Amboinicus) |
- gamot
sa sipon
- hadlang at gamot sa "white diarrhea"
- gamot sa pulmonya (coccidiosis)
|
| 3. Paminta
(Pepper Nigrum) |
- gamot sa bulutong
(fowl fox)
|
| 4. Sibuyas
(Allium Festulosum) |
- gamot
laban sa bakterya (anti - bacterial)
|
| 5. Ipil-
ipil (Lacaena Lucacefala) |
- gamot
sa bulate (dewormer)
|
| 6. Luya (Zinginber Officinale) |
| 7. Damong
Maria (Artemesia Vulgaria Livia) |
|
Reproduced By:
DEPARTMENT OF AGRICULTURE
REGION IV-B
(MiMaRoPa)
|
Back |
|
